برنامه نویسی اسکرچ (scratch) چیست و چرا باید یاد بگیریم؟

اسکرچ یک زبان برنامه نویسی تصویری است که توسط دانشگاه MIT برای یادگیری برنامه نویسی ، بدون درگیر شدن با کدهای سخت و پیچیده ساخته شده است و به یادگیرندگان جوان این اجازه را میدهد تا بصورت تصویری و بدون درگیر شدن با کدهای پیچیده ، برنامه نویسی را یاد بگیرند. این زبان از بازی لگو کودکانه الهام گرفته شده است ، بیشتر مخاطبین زبان اسکرچ کودکان و نوجوانان هستند زیرا بجای تایپ مستقیم کدهای پیچیده و درگیر شدن با خطاهای برنامه نویسی ، میتوانند با استفاده از بلوک های تصویری و چیدن آنها در کنار هم مثل پازل ، برنامه نویسی را یاد بگیرند.

اسکرچ این اجازه را میدهد تا آموزنده بدون درگیر شدن با مسائل فنی و خطاهای پیچیده ، تنها با جابجایی و قراردادن بلوک های رنگارنگ مفاهیم اصلی برنامه نویسی همچون حلقه ها ، شرط ها ، متغیرها و ... را یاد بگیرند. اسکرچ برای کودکان و نوجوانان فراتر از یک زبان برنامه نویسی است زیر به آنها تفکر استراتژیک و سیستماتیک را میدهد تا روبرو شدن با چالش ها و حل مسائل را یاد بگیرند.

همچنین کودکان و نوجوانان میتوانند بعد از یادگیری و نوشتن پروژه های خود با استفاده از اسکرچ آنها در جامعه ای جهانی به اشتراک بگذارند تا دیگر کودکان و نوجوانان در سرتاسر جهان کار آنها را ببینند و حتی میتوانند پروژه ی آنها را دیده و از آنها الگو بگیرند ، این کار علاوه بر ارتقای دانش فنی در زمینه ی برنامه نویسی و اعتماد به نفس ، بلکه تفکر انتقادی و کار گروهی را نیز در نسل جوان پرورش میدهد.

 

اسکرچ مناسب چه کسانی و چه رده سنی هست؟

زبان برنامه نویسی اسکرچ ( scratch ) بصورت رسمی برای بازه ی سنی بین 8 تا 16 سال طراحی شده است. محیط ساده ، طراحی های رنگارنگ وزیبا و یادگیری آسان باعث شده است کودکان و نوجوانان از این دروازه به دنیای برنامه نویسی وارد شوند با این حال محدودیت سنی برای یادگیری و استفاده از اسکرچ وجود ندارد ، کودکان زیر 8 سال حتی بین 4 تا 7 سال نیز میتوانند با راهنمایی و همراهی والدین ، مربی میتوانند اسکرچ را یاد بگیرند و بصورت سرگرمی مفاهیم برنامه نویسی را هم یاد بگیرند. از طرف دیگر ممکن است افراد بزرگ سال نیز به اسکرچ علاقه مند شوند ، در بعضی مواقع افراد سن بالا نیز از اسکرچ برای یادگیری مقدمات و مبانی برنامه نویسی استفاده میکنند زیرا قصد ندارند در ابتدا وارد تایپ مستقیم کد ها و درگیر شدن با خطاها بشوند. اسکرچ یک نقطه ی شروع بصری و قدرتمند است که مفاهیم را سریعتر یاد میدهد.

اسکرچ را معلم ها برای آموزش مفاهیم پایه ای مثل علوم ، ریاضیات و هنر نیز استفاده میکنند و والدینی که به دنبال یک سرگرمی خلاقانه برای پرورش استعدادهای فرزند خود هستند استفاده میشود ، پس اسکرچ برای تمام افرادی هست که قصد دارند بدون درگیر شدن با کدها و پیچیدگی های زبان های برنامه نویسی آنرا یاد بگیرند ولی جامعه ی هدف آن کودکان و نوجوانان هستند چون بصری هست و با سرگرمی قصد دارد به آنها مطالب برنامه نویسی را آموزش دهد.

 

اسکرچ چه نوع زبان برنامه نویسی است ؟ 

اسکرچ یک زبان برنامه نویسی از نوع زبان های بلوکی می باشد.در این نوع زبان ها با بلوک های تصویری بجای خطوط کدنویسی سر و کار داریم. اسکرچ به کودکان و نوجوانان این اجازه را میدهد تا با قرار دادن بلوک ها روی هم ، منطق های برنامه نویسی مثل توابع ، حلقه ها و .. را برای ایجاد پروژه ی برنامه نویسی خود استفاده کنند. این سبک برنامه نویسی برای مبتدیان آسانتر است زیرا پیچیدگی های کدنویسی مبتنی بر متن ( متن کدها ) را از بین میبرد و به دانش آموزان اجازه میدهد به جای تمرکز روی کدهای زبان برنامه نویسی روی مفاهیم برنامه نویسی تمرکز کنند.

نکته ی مهم درباره ی اسکرچ و زبان های برنامه نویسی بلوکی این است که خطاها و اشکالات کمتری ایجاد میکند که این مسئله مهمی برای کودکان و نوجوانان است تا بتوانند مسیر یادگیری را ادامه دهند. در برنامه نویسی مبتنی بر متن ، اگر کلمه ای اشتباه نوشته شود کل پروژه اجرا نمیشود و این مشکل بزرگی است . در اسکرچ با کشیدن و رها کردن بلوک ها کدنویسی انجام میگیرد و به همین علت خطاهای تایپی هم رخ نمیدهد.

 

کاربردهای زبان اسکرچ

برنامه نویسی اسکرچ به درد کارهای زیر میخوره : 

1. ساخت بازی ، انیمیشن ، داستان های مصور
2. یادگیری مبانی برنامه نویسی
3. ایجاد پایه ی قوی برای یادگیری زبان های برنامه نویسی بعدی 
4. درک اهمیت منطق برنامه نویسی مثل توابع ، متغیرها ، شرط ها و ...
5. یادگیری تفکر حل مسئله به کودکان و نوجوانان
6. افزایش خلاقیت در کودکان و نوجوانان

 

سیستم مورد نیاز برای اسکرچ

شاید این سوال شما باشه که برای فرزند خود یا خودتان چه نوع لپتاپ یا کامپیوتری تهیه بکنید تا بتونه اسکرچ رو یاد بگیره ، باید همین ابتدا این نکته رو در نظر داشته باشین که اسکرچ هم نسخه ی آنلاین داره هم نرم افزار قابل نصب و شما با هرکدوم راحت باشید میتونید یادگیری اسکرچ رو انجام بدهید ، حتی اسکرچ اپلیکیشن قابل نصب روی موبایل یا تبلت هم داره که اگه شما لپتاپ هم نداشته باشید میتونید یادگیری اسکرچ رو در گوشی موبایلتون شروع بکنید. اما در لیست زیر سعی کرده ایم سیستم مورد نیاز برای نصب و اجرای محیط اسکرچ رو کامل براتون بنویسیم

• سیستم عامل مورد نیاز : مک نسخه 10.13 یا بالاتر - ویندوز 10 یا بالاتر - انواع لینوکس ها ( توجه کنید که اسکرچ نسخه 3 روی ویندوز 7 اجرا نمیشود)
• رم : حداقل 4 گیگابایت
• سی پی یو : حدقل 1.6 GHz
• هارد : یک گیگ فضای خالی
• گرافیک: زیاد مهم نیست ولی WebGL را پشتیبانی بکند.
• مرورگر برای اجرای نسخه ی آنلاین: تقریبا تمام مرورگرهای جدید اجرا میکند بجز مرورگرهای قدیمی مثل اینترنت اکسپلورر

نکته ها :

1. نسخه ی آنلاین یعنی تحت مرورگر محیط اصلی اسکرچ هست اما زمانی که شما دسترسی به اینترنت ندارید یا در کلاس آموزشی مثل مدرسه هستید نسخه ی نصبی و آفلاین آن بهتر است.
2. محیط اسکرچ یک محیط دو بعدی و ساده از نظر گرافیکی هست به همین علت کارت گرافیک سیستم اهمیت چندانی ندارد.
3. قبل از شروع میتونید از اجرای webgl مطمئن شوید که روی سیستم شما درست کار میکند . برای این کار به صفحه ی get.webgl.org بروید و اگر با متن supprt به رنگ سبز مواجه شدید یعنی سیستم شما آماده هست برای یادگیری و برنامه نویسی با اسکرچ.
4. میتوانید اسکرچ را روی گوشی موبایل یا تبلت هم کار کنید ولی توصیه ما این است یک عدد لپتاپ یا کامپیوتر تهیه کنید.

 

آموزش دانلود و نصب اسکرچ

همانطور که بالاتر اشاره کردیم شما میتوانید از اسکرچ هم بصورت آنلاین هم بصورت آفلاین استفاده کنید.

برای استفاده از نسخه ی آنلاین اسکرچ کافیست به سایت اسکرچ به نشانی https://scratch.mit.edu مراجعه بکنید . ابتدا میتونید زبان سایت را به فارسی تغییر بدید برای این کار باید به انتهای سایت اسکرچ بروید و جایی که نوشته English یک منوی کشویی هست آنرا باز کنید و زبان فارسی را پیدا کنید.

سپس برای ساختن اولین پروژه ی اسکرچ روی دکمه ی ساختن را شروع کنید بزنید ، محیط برنامه نویسی اسکرچ برای شما باز میشود و میتوانید یادگیری با اسکرچ را شروع کنید : 

همچنین شما میتوانید با زدن روی دکمه ی پیوستن یا ورود ، حساب کاربری ایجاد کنید تا پروژه های شما برای آینده ذخیره شود 

برای نصب نسخه ی آفلاین شما باید نسخه ی مناسب با سیستم عامل خود را پیدا بکنید اگر لپتاپ یا کامپیوتر دارید به احتمال زیاد ویندوز هستید و برای ویندوز هم به صورت تصویر زیر فایل نصبی را دانلود و روی ویندوز خود نصب کنید 

برای دانلود به پایین صفحه ی سایت اسکرچ بروید و قسمت منابع را پیدا کنید آنجا لینکی با عنوان دانلود هست ، این لینک شما را به صفحه ی دانلود اسکرچ میبرد

سپس میتوانید برای نسخه های ویندوز ، اندروید ، مک و ... اسکرچ را دانلود کنید

ابتدا کلمه ی windows را بزنید سپس دانلود فایل را طبق تصویر زیر بزنید تا فایل دانلودی برای شما دانلود شود.

بعد از کلیک روی دانلود مستقیم یک فایل exe به شما داده میشود که با کلیک روی install بصورت خودکار نصب میشود

و سپس محیط برنامه نویسی افلاین اسکرچ برای شما بالا می آید.

 

سوالات متداول درباره ی اسکرچ 

اینجا به برخی از سوالات متداول درباره ی اسکرچ که از تیم پشتیبانی آواسام پرسیده شده است پاسخ میدهیم:

اسکرچ مناسب چه سنی میباشد؟

بصورت استاندارد اسکرچ برای کودکان و نوجوانان بین 5 تا 16 سال می باشد ولی بزرگ سالان نیز میتوانند برای یادگیری تصویری مفاهیم برنامه نویسی از ان استفاده کنند.

آیا نصب اسکرچ نیاز به اینترنت دارد؟

فقط برای دانلود فایل نصبی بله نیاز به اینترنت دارید ، میتوانید از نسخه ی آفلاین آن بدون اینترنت استفاده بکنید ولی اگر نسخه ی آنلاین اسکرچ را بخواهید استفاده بکنید باید همیشه به نت وصل باشید

برای استفاده از اسکرچ باید در سایت آن ثبت نام کنم؟

خیر لزومی نیست ، ولی برای استفاده از برخی امکانات میتوانید ثبت نام کنید از جمله امکاناتی مثل ذخیره سازی پروژه ، اشتراک آن با دیگران و ...

آیا با گوشی میتوانم اسکرچ کار کنم ؟ 

بله ، هم میتوانید از نسخه ی آنلاین آن روی مرورگر گوشی استفاده بکنید هم میتوانید اپلیکیشن اندرویدی انرا از اینجا نصب کنید.

آیا یادگیری اسکرچ برای برنامه نویسی حرفه ای مفید است؟

بله ، اسکرچ میتواند نقطه ی شروع باشد برای تمام افرادی که بعدا قصد دارد بصورت حرفه ای برنامه نویس شوند زیرا مفاهیم پایه ای را بصورت تصویری به شما آموزش میدهد.

بهترین منبع فارسی برای یادگیری اسکرچ کدام است؟

برای یادگیری اسکرچ منابع مختلفی وجود دارد اما اگر به دنبال کیفیت خوب و تدریس توسط مدرسی با تجربه هستید قطعا دوره ی اسکرچ آواسام گزینه ی مناسبی برای یادگیری این زبان است.

چرا هنگام نصب اسکرچ در ویندوز با اخطار "Unknown Publisher" مواجه می‌شوم؟

این یک هشدار استاندارد ویندوز است و جای نگرانی ندارد. روی "More info" و سپس "Run anyway" کلیک کنید تا نصب ادامه یابد